BÀI 60
SAO
THIÊN HÀ
1.SAO
*Khái niệm : sao là khối khí nóng sáng (ví dụ :mặt trời )
*gần nhất : cận tinh : chục tỷ km
*xa nhất : 14 tỷ năm ánh sáng( 14.1021km)
* xung quanh sao có các hành tinh chuyển động
*khối lượng từ 0,1mmt=> vài chục lần mmt
*Sao chắt (R =0,001Rmt )
* sao kềnh (R >1000Rmt)
2.Các loại sao
a/ Đa số các sao tồn tại trong trạng thái ổn định ( mặt trời...)
b/Còn có:
+ Sao biến quang
- Sao biến quang do che khuất
-Sao biến quang do nén dãn
+ Sao mới- Sao siêu mới
+ Punxa, sao nơtron
c/ Lỗ đen và tinh vân
Sao đôi trong chòm Nhân mã
Lỗ đen là một thiên thể được tiên đoán bởi lí thuyết, cũng được cấu tạo bởi các nơtron, có trường hấp dẫn lớn đến nỗi thu hút mọi vật thể, kể cả ánh sáng.
Vì vậy, thiên thể này tối đen, không phát ra bất kì sóng điện từ nào. Người ta chỉ phát hiện được một lỗ đen nhờ tia X phát ra, khi lỗ đen đó hút một thiên thể gần đó.
Lỗ đen
- Những Sao không phát sáng: Các Punxa và các Lỗ đen
Trên bầu trời, ta còn thấy có những “đám mây sáng”, gọi là tinh vân. Đó là các đám bụi khổng lồ được rọi sáng bởi các ngôi sao ở gần đó, hoặc là các đám khí bị ion hóa được phóng ra từ một sao mới hay sao siêu mới.
Đây là một đám mây khí bụi hình chiếc đồng hồ cát (được gọi là tinh vân lưỡng cực), với mặt cắt thể hiện hai cái nón nằm đối đỉnh nhau. Đám mây khí bụi này tỏa sáng rực rỡ nhờ ngôi sao nằm ở tâm của nó.
Tinh vân con Cua
3.Khái quát về sự tiến hoá của các sao :
-các đám khí , bụi vừa quay vừa co lại , tạo thành một đám dày đặc và dẹt.
-Nơi mặt độ cao nhất (giữa )=> sao ra đời , ban đầu : nguội , sau nóng dần => có phản ứng nhiệt hạch xẩy ra .
-sao cỡ MT , khi hết năng lượng => sao chắt trắng ( sao lùn )
-sao > MT khi hết năng lượng => sao kềnh đỏ => sao nơtrôn ( punxa) , hoặc lỗ đen .
Vòng đời của một ngôi sao chỉ phụ thuộc vào khối lượng của nó.
Mà khối lượng thì chỉ có được sau khi ngôi sao đã hình thành.

Do đó về cơ bản, các ngôi sao có quá trình hình thành khá giống nhau dù có những sao có hành tinh, có sao không, có sao lại có các bạn đồng hành tạo thành sao kép, sao chùm trong khi có những sao chỉ đứng cô độc như Mặt Trời của chúng ta.
Chỉ sau khi giai đoạn hình thành hoàn tất, các ngôi sao mới thể hiện các tính chất đặc trưng của mình, tương ứng với từng loại sao có khối lượng và thành phần quang phổ khác nhau
4 – Thiên Hà
a. Các loại thiên hà :
*Thiên hà xoắn ốc chứa nhiều khí
*Thiên hà elíp chứa ít khí
*Thiên hà không định hình
Các sao trong thiên hà đều quay xung quanh trung tâm thiên hà
Các kiểu thiên hà
*Thiên hà xoắn ốc chứa nhiều khí
*Thiên hà xoắn ốc chứa nhiều khí
*Thiên hà elíp chứa ít khí
*Thiên hà không định hình
Thiên hà đôi Antennae
Hai thiên hà NGC 2207 và NC 2163
Thiên hà Whirlpool
Thiên hà Cartwheel
TINH VÂN
MỘT GÓC CỦA VŨ TRỤ
Nhờ hai kính thiên văn hồng ngoại đặt ở Mỹ và Chile, Đài quan sát 2MASS đã xác định được tọa độ của 500 triệu sao. Kỹ thuật hồng ngoại cũng giúp "nhìn" xuyên qua các đám bụi tối trong thiên hà. Nhờ vậy, các nhà khoa học đã quan sát được 30.000 ngôi sao carbon (tức là sao mờ trong Milky Way). Dựa vào những số liệu này, người ta đã dựng ra một bản đồ 3 chiều về thiên hà của chúng ta (xem hình).
NGÂN HÀ
b.Thiên Hà của chúng ta .Ngân hà :
b.Thiên Hà của chúng ta .Ngân hà :
*Thiên hà xoắn ốc ,đường kính 105năm ánh sáng , m ~ 150 tỉ lần mMT.
*Dạng đĩa phẳng , dày 330năm AS , hàng trăm tỉ ngôi sao .
*Mặt trời là ngôi sao ở rìa THIÊN HÀ
*Giữa các sao có bụi và khí .
*Trung tâm THIÊN HÀ , gồm các sao “già” , khí và bụi , chính giữa có nguồn phát tia hồng ngoại và sóng vô tuyến
c/ Nhóm thiên hà – Siêu nhóm thiên hà
( Đọc sgk)